Trasa prowadzi ulicami pełnej zieleni dzielnicy, zabudowanej w okresie międzywojennym przeważnie domami warszawskiej inteligencji. Odnajdziemy tu dzieła architektów, które na trwałe wpisały się w dzieje polskiej architektury, oraz miejsca związane z takimi postaciami jak Agnieszka Osiecka czy Pablo Picasso.

The route takes us through a district of tree-lined streets. In the 1920s and 1930s,the district became popular among Warsaw’s intelligentsia, many of whom choseto have their houses constructed in Saska Kępa. A walk through the district will enable us to look at buildings designed by famous architects and to visit placesconnected with such prominent figures as Agnieszka Osiecka or Pablo Picasso.
Park, uznawany za jeden z najpiękniejszych w stolicy, rozciąga się na 58 ha dawnych łąk i pastwisk, które w XVII i XVIII wieku należały do nieistniejącego już miasteczka Skaryszew. Park zaplanował w 1905 r. dyrektor warszawskich parków i ogrodów Franciszek Szanior. Projektowano go według zasady „ile światła, tyle cienia”, która zakłada równowagę pomiędzy obszarami zadrzewionymi a malowniczymi polanami i stawami. Spacer będzie prowadził wzdłuż obwodowej alei, zgodnie z ruchem wskazówek zegara. Zobaczymy pomniki oraz rzeźby parkowe wybitnych polskich rzeźbiarzy okresu międzywojennego.

Skaryszewski Park is considered to be one of Warsaw’s most beautiful parks.It occupies 58ha of former meadows and pastures that formed part of the villageof Skaryszew in the 17th and 18th century. The park was designed in 1905by Franciszek Szanior, the director of all of Warsaw’s parks and gardens. The park was designed according to the rule “as much light as shade”, as a result of which woodland, clearings and ponds are in equilibrium. The route leads clockwise along the alley encircling the park. It allows the visitor to see statues and sculpturesby famous Polish artists from the interwar period.
Trasa poprowadzi przez tereny Kamionka przyłączonego do Warszawy w 1891 r. Dzielnica sięga swą historią do XI wieku, gdy funkcjonowała przeprawa przez Wisłę w tutejszym Kamionie. Ta niegdyś robotnicza część miasta była świadkiem m.in. elekcji dwóch polskich królów.Trasa zaczyna się u zbiegu ulic Zamoyskiego i al. Zielenieckieji prowadzi ulicami Kamionka do Urzędu Dzielnicy Praga Południe.

The route leads us through the streets of Kamionek, incorporated into Warsawin 1891. Its history, however, dates back to the 11th century, when Kamion was famous for its Vistula crossing. This former working-class part of the district was also witness to great historical events, like the election of two Polish kings. The route starts on the corner of Zamoyskiego and Zieleniecka Street and leadsalong the streets of Kamionek to the District Council of Praga Południe.
Spacer po centralnej części dzielnicy, wzdłuż osi ulicy Grochowskiej.

A walk along the central part of the district, mostly along Grochowska Street.
Warto zobaczyć

Other interesting places
Pomnik Dzieci Warszawy
Warsaw Infantry Regiment’s monument

Głaz upamiętnia walki w obronie stolicy we wrześniu 1939 r. toczone w tym miejscu przez żołnierzy 21. Warszawskiego Pułku Piechoty, tzw. Dzieci Warszawy. Żołnierze dowodzeni przez płka Stanisława Sosabowskiego, późniejszego organizatora i dowódcy Samodzielnej Brygady Spadochronowej, skutecznie odpierali ataki wroga aż do kapitulacji miasta.

The boulder commemorates the defense of Warsaw in September 1939 by the soldiersof 21st Warsaw Infantry Regiment, known as “the Children of Warsaw”. It was commanded by colonel Stanisław Sosabowski.

Kamienica pod św. Ekspedytem
“Pod Ekspedytem”

Czteropiętrowa kamienica powstała w latach 1935-36 według projektuHenryka Barucha dla Abrahama Rubinsztejna. Spośród sąsiednich wyróżnia ją rzeźba rzymskiego żołnierza w zbroi i płaszczu, umieszczona powyżej bramy na ozdobnej konsoli. W dłoniach legionisty widać krzyż i palmę,a pod nogą rozdeptanego kruka. Ekspedyt poniósł męczeńską śmierć w 303 r.i z czasem stał się patronem żeglarzy, handlowców, studentów i egzamina­torów. Jest też opiekunem spraw pilnych. Dlatego depcze kruka kraczącego po łacinie cras, tzn. jutro, a na krzyżu wskazuje napis hodie, tzn. dzisiaj.

The four-storey building was designed by Henryk Raruch between 1935 and 1936 for Abraham Rubinsztein. The feature that distinguishes the house amongst other pre-warbuildings is a sculpture of a Roman soldier wearing a suit of armour and a coat, located above the gate on the top of a decorative console. He is holding a cross and a palm in his hand and there is a crushed crow below his foot. The soldier died in 303 and, as a martyr, soon became the patron of sailors, traders, students and examiners, as well as the patron of urgent matters: this is why he is crushing a crow that caws “cras”, which in Latin means “tomorrow”; he is pointing at the word “hodie” on the cross, which stands for “today”.

Park im. Obwodu Praga Armii Krajowej
Park im. Obwodu Praga Armii Krajowej

Park założony w latach 50. XX w. znajduje się w miejscu dawnego targu zwierzęcego, który sąsiadował z Instytutem Weterynaryjnym. W 2006 r.park oddano do użytku po gruntownych pracach modernizacyjnych.Czterohektarowy teren ogrodzono, przekomponowano zieleń i alejki,ustawiono latarnie, ławki i pergole, zbudowano nowoczesny plac zabaw i boisko. Wejście do parku na rogu Grochowskiej i Podskarbińskiej zdobi stuletnia brama – piękny zabytek warszawskiego kowalstwa.

The park was established in the 1950s to replace the former meat market, adjacent to the Veterinary Institute. In 2006 the park was opened to the public again, after undergoing thorough modernisation works. The 4-hectare piece of land was fenced in, the greeneryand path pattern was rearranged, new lamps, benches and pergolas were installed. The main entrance to the park on the corner of Grochowska and Podskarbińska is adorned with a 100-year-old gate, a beautiful example of Warsaw smithery.

Przedwojenne osiedla mieszkaniowe
Pre‑war housing estates

Osiedle dla bezdomnych powstało w drugiej połowie lat 20. a wyróżnia się narożnym gmachem z półokrągłym narożnikiem zwieńczonym wazą, służącym pierwotnie administracji osiedla. Po drugiej stronie ulicy Podskarbińskiej znajduje się kolonia czteropiętrowych bloków o szarych elewacjach, oddanych w 1938 r. dla Towarzystwa Osiedli Robotniczych,które za cel stawiało sobie zapewnienie godziwych warunków życia potrzebującym robotnikom.

The buildings on Kobielska and Podskarbińska Street are examples of cheap pre-warhousing estates. Osiedle dla bezdomnych (the housing estate for the homeless) wasconstructed in the mid-1920s. Its most distinctive feature is a corner edifice witha semicircular quoin crowned with a vase, initially serving as offices for the estate’sadministration. The construction of four-storey, gray buildings on the other sideof Podskarbińska Street was completed in 1938 as an estate for workers.

Pomnik budowy szosy brzeskiej
Brzeska Road construction monument

Powstał w 1825 roku, na zakończenie prac związanych z budową traktubrzeskiego, który w latach 1820-24 połączył Warszawę i Brześć. Należydo najcenniejszych zabytków dzielnicy. Pomnik w formie obelisku wystawiono z inicjatywy Stanisława Staszica. Monument, zwany również „pomnikiem pracy” lub też „żelaznym słupem”, ozdobiły płaskorzeźby dłuta Pawła Malińskiego ukazujące m.in. widoki głównych miast, które połączyła nowa droga (Warszawa, Siedlce i Brześć), oraz robotników przy pracy.

The monument was erected in 1825. It commemorates the completion of the construction (between 1820 and 1824) of the road linking Warszawa and Brześć. This obelisk is oneof the most precious monuments of the district and was raised on the initiative of Stanisław Staszic. It is referred to as “the monument of labour” or “the iron column” and decorated with low-reliefs by Paweł Maliński representing the major cities linked by the new road (Warszawa, Siedlce and Brześć), and workers during the construction of the road.

Kamienice przy Grochowskiej
Tenement houses on Grochowska Street

Kamienice ulicy Grochowskiej (pomiędzy Siennicką a Wiatraczną) stanowią przykład rozwoju przedwojennych przedmieść stolicy, które od połowy lat 30. intensywnie były zabudowywane nowymi kamienicami czynszowymi. Te przy Grochowskiej w większości przetrwały, np. pod nr 233 okazałakamienica Baliszewskich proj. M. Wasilewskiego z lat 1934-36 (mówio tym tabliczka umieszczona po prawej stronie przejazdu bramnego)czy też kamienica z lat 1933-34 pod nr 246 zbudowana przez hrabiówFeliksa Sobańskiego i Wacława Raczyńskiego.

The tenement houses on Grochowska Street (between Siennicka and Wiatraczna Street)are examples of pre-war suburban development. From the mid-1930s, this area underwent intensive construction works and the development of tenement houses, many of which have been preserved on Grochowska Street, for instance the impressive house no 233, designed by M. Wasilewski and constructed between 1934 and 1936 for the Baliszewski family (it is commemorated with a plaque on the right side of the gate), or the building no 246 constructed for dukes Feliks Sobański and Wacław Raczyński in 1933-34.

Rondo Wiatraczna
Wiatraczna Roundabout

Główny węzeł komunikacyjny dzielnicy. Swą nazwę wywodzi od sąsiedniej ulicy Wiatracznej, która jest pamiątką po niegdyś pracujących tu wiatrakach. Południową pierzeję placu stanowi gmach popularnego Uniwersamu Grochów, niegdyś sztandarowej placówki handlowej dzielnicy.Wokół ronda w ostatnich latach powstały i powstają współczesnebudynki mieszkalno-usługowe.

The main road hub of the district was named after the adjacent street where mills used to be located (in Polish “wiatrak” stands for a “mill”). The southern side of the square is occupied by the building of Uniwersam Grochów, once the flagship store of the district. Modern residential and service buildings have been constructed around the roundabout.

Dom Słowa Bożego
The House of the God’s Word

Dawna siedziba Zakładu Wychowawczego Braci Albertynów. Okazały gmach zbudowano w stylu renesansu polskiego w latach 1931-34 według projektu wybitnego polskiego architekta Stefana Szyllera. Zakład przeznaczony był dla ubogich, często osieroconych i bezdomnych chłopców, którzy znajdowali tu opiekę, a także możliwość nauki praktycznego zawodu, m.in. krawiectwa, szewstwa, drukarstwa, lub ogrodnictwa. Po ostatniej gruntownej renowacji gmach mieści Dom Słowa Bożego, któremu patronuje pierwszy biskup warszawsko-praski ks. Kazimierz Romaniuk.

The former building of a childcare centre. The impressive edifice was inspired by PolishRennaissance art and designed by a famous architect, Stefan Szyller and constructed between 1931 an 1934. The centre was established for poor boys, many of whom were homeless orphans, who were taken care of and given a chance to learn a practical craft,for instance tailoring, shoemaking, typography or gardening. After the last thorough renovation the building houses the House of the God’s Word (Dom Słowa Bożego),run under the patronage of the first Warsaw-Praga bishop, Kazimierz Romaniuk.

Kościół pw. Narwócenia św. Pawła Apostoła
Conversion of Paul the Apostle Church

Przy ul. Kobielskiej wznosi się kościół o ścianach z ciemnoczerwonej cegły. Choć parafię utworzono w 1948 r., to obecna świątynia powstała w latach 1978-85 w efekcie starań i zabiegów mieszkańców i proboszcza ks. Jana Flazińskiego. Kościół zaprojektowany przez Konrada Kuczę-Kuczyńskiegoi Andrzeja Miklaszewskiego z zewnątrz wyróżnia się ciekawą bryłą i ścianami oblicowanymi ciemnoczerwoną cegłą oraz wnętrzem ozdobionym witrażami ukazującymi m.in. scenę nawrócenia św. Pawła. Stalowy krzyż wieńczący fasadę podtrzymywany jest przez wsporniki symbolizujące dłonie wiernych.

The church at Kobielska Street is made of red brick. The parish was established in 1948, however the building was constructed later, between 1978 and 1985 as a result of efforts made by members of the congregation and the parish priest Jan Flaziński. The church, designed by Konrad Kucza-Kuczyński and Andrzej Miklaszewski, has an interesting shape. Its walls are covered in red brick and its interior is adorned with stained-glass windows representing Biblical scenes such as the conversion of St Paul. The iron cross that crowns the façade is supported with trusses symbolising the hands of the faithful.

Park im. Józefa Polińskiego
Józefa Polińskiego Park

Patronem parku jest Józef Poliński (1891-1944), zasłużony społecznik, przedwojenny wiceprezes Towarzystwa Przyjaciół Grochowa, radny stolicy, tłumacz i poeta. Był autorem monografii Grochów przedmurze Warszawy wydanej w 1938 r. przez Towarzystwo. W czasie wojny żołnierz AK, więziony przez okupanta, poległ w powstaniu warszawskim. W parku, utworzonymw 1962 r., znajduje się głaz z poświęconą mu tablicą.

The park was named after Józef Poliński (1891-1944), a devoted community worker,the vice-chairman of the Grochów Association, as well as a city councillor, translatorand poet. He was the author of a monograph on Grochów published in 1938 by GrochówAssociation. During WWII, Poliński fought in the ranks of the Home Army was imprisoned by the Germans and perished during Warsaw Uprising. A boulder in the park, established in 1962, commemorates the life of Józef Poliński.

Kościół pw. Najczystszego Serca Maryi
Immaculate Heart of Mary Church

Nad pl. Szembeka góruje strzelista bryła kościoła pw. Najczystszego Serca Maryi, będącego jednocześnie pomnikiem bitwy pod Olszynką Grochowską. W 1924 r. na przekazanych przez Jana Łaskiego parcelach wystawiono drewnianą świątynię, którą zastąpił kościół o nowoczesnej żelbetowej konstruk­cji, wybudowany w latach 1933-49 według projektu pochodzącego z Włoch architekta Andrzeja Boniego, dla którego Polska stała się drugą ojczyzną.Architektura kościoła nawiązuje do stylu gotyckiego. W takiej stylistyce utrzymano też wnętrze kościoła urządzone w okresie powojennym. W kruchcie umieszczono tablice upamiętniające bohaterów bitwy grochowskiej 1831 r. The soaring church building of Kościół pw. Najczystszego Serca Maryi, which is simultane­ously the monument commemorating the battle of Olszynka Grochowska, looms over Szembeka Street. In 1924, on the plots of land handed over by Jan Łaski, a wooden church was constructed, later replaced with a modern building made of reinforced concrete erected between 1933 and 1949 according to an Italian architect Andrzej Boni. The architecture of the church, as well as the inside décor furnished after the war, were inspired by Gothic art. Plaques commemorating the heroes of the battle of Grochów (1931) are located in the porch.

Plac Szembeka
Szembeka Square

Plac z dominującym kościołem Najczystszego Serca Maryi został wytyczony po odzyskaniu przez Polskę niepodległości. Placowi patronuje generał Piotr Szembek, dowódca 4. dywizji piechoty w czasie bitwy grochowskiej.Na rogu placu i ul. Grochowskiej od ponad 70 lat nieprzerwanie działaapteka, jedna z najstarszych w mieście. Generał „użyczył” też swojegonazwiska pobliskiemu bazarowi przy ul. Zamienieckiej, tradycyjnemu miejscu zaopatrywania się w przeróżne towary przez mieszkańców dzielnicy.

The Square, with its church, was constructed soon after Poland regained independencein 1918. The square’s patron is Piotr Szembek, the commanding officer of an infantrydivision during the battle of Grochów. The pharmacy located just off the square is 70-years-old and one of the oldest in the city. The nearby market on Zamieniecka Street, also named after general Szembek, is very popular with the district’s inhabitants.

Plac 1831 roku
Square of 1831

Niewielki, ostatnio staranie zrewaloryzowany plac (2007), ukryty jest za domami stojącymi frontem do ul. Grochowskiej i pl. Szembeka. Powstał w latach międzywojennych, a jego nazwa upamiętnia czas powstania listopadowego. Plac miał być częścią, niezrealizowanego planu urbanistyc­znego składającego się z biegnącej prostopadle do Grochowskiej szerokiejalei i kolejnych placów.

This small, recently renovated square, is hidden behind the houses located on Grochowska Street and Szembeka Square. The square dates back to the 1920s and 1930s, likethe surrounding houses, and its name commemorates the November Uprising and the battle of Grochów. The square was part of a bigger urban plan comprising a large avenue that would run parallel to Grochowska Street – however, the plan was never completed.

Park im. płka Jana Szypowskiego Leśnika
Leśnika Park

Niewielki park przy ul. Grochowskiej od końca lat 50. nosił nazwę 13 września 1944 roku dla upamiętnienia daty zajęcia Pragi przez wojska radzieckie i polskie. W roku 2005 został przemianowany na park Leśnika - oficera wojska polskiego, żołnierza września 1939 r., który w konspiracji był Szefem Uzbrojenia Komendy Głównej ZWZ-AK zwanej „Leśnictwo”. Uczestniczył w powstaniu warszawskim i był dwukrotnie ranny. Został odznaczony orderem Virtuti Militari. Zmarł w kraju w 1950 r.Na skraju parku, od strony ul. Grochowskiej, znajduje się jego pomnik.

The small park on Grochowska Street was named “13 września 1944 roku” in 1950s,in order to commemorate the day when Soviet and Polish troops took over Praga.In 2005 it was named after colonel Jan Szypowski “Leśnik”, an officer of the Polish Army who fought against German invaders in 1939 iand after that he act in conspiracy.He was wounded twice in the Warsaw Uprising and decorated with the Order of Military Virtue. Szypowski died in 1950. His monumant is located on the verge of the park.

Pałacyk szkoły muzycznej
Music school palace

W głębi parku znajduje się piętrowy pałacyk służący obecnie szkolemuzycznej. Okoliczności jego powstania nie są dokładnie znane.Wybudowano go w drugiej połowie XVIII w. lub w pierwszej połowie XIX w. Według legendy w pałacyku podczas bitwy grochowskiej w 1831 r.przebywał sztab gen. Józefa Chłopickiego. Opowieść ta zainspirowała Stanisława Wyspiańskiego do napisania dramatu „Warszawianka” (1898), którego akcja rozgrywa się podczas bitwy właśnie w tutejszym pałacyku. At the far end of “Leśnika” Park, there is a palace that now houses a music school. The circumstances of its construction remain unknown. The palace was constructed in the second half of 18th century or in the first half of the 19th century. Accoring tothe local legend a during the Grochów Battle of 1831 the staff of general Józef Chłopicki stayed in the palace. The legend inspired Stanisław Wyspiański to write “Warszawianka” (1898); the drama is set during the battle in the palace.